WANGUN KRUNA BASA BALI
WANGUN
KRUNA BASA BALI
Ø KRUNA
: pupulan makudang – kudang suara / wianjana sane ngawetuang arti
Papalihan kruna kakepah dados duang (2)
soroh inggih punika :
1.
KRUNA BASA BALI NGANUTIN WEWANGSANNYANE |(kedudukannya)
Manut ring wewangsannyane ipun kekepah
dados solas (11|) soroh inggih punika
1. Kruna
Aran (kata benda) inggih punika kruna sane midartayang indik barang , manusa
miwah sato
Kruna
aran kapalih dados kalih soroh inggih punika :
1. Kruna aran skala : kruna aran sane sinah
wiadin prasida katangkep antuk panca indra . umpami : dampar , kancrik, potlot, jadma,
taluh , batu tur sane siosan
2. Kruna aran Niskala : kruna aran sane tan
sinah utawi nenten prasida katangkep antuk panca indra. Umpami : pasaur ,
angina, bhatara, manah tur sane siosan
2. Kruna Kria (Kata Kerja) inggih punika kruna sane
mapeteges nglaksanayang pakaryan utawi kruna sane nyihnayang karya , solah
Kruna
kriya punika ring lengkare kekepah dados kekalih inggih punika
1.
Kruna kria lumaksana (kata kerja aktif)
Makadi : majalan , nulis , jumujug , ngandik
miwah sane lianan
2.
Kruna Kria linaksana (kata kerja pasif)
Makadi
: kakirim ,kandika , tanjunga , tumbege
miwah sane lianan
3. Kruna
kahanan (kata sifat) inggih punika kruna sane nerangang indik cihna wiadin
gapokan ciri kruna aran utawi kruna sane midartayang indik kruna aran , barang
, manusa
Umpami
: bagus , selem , jegeg , jemet , dawe , bocok , msl
4.
Kruna wilangan ( Kata Bilangan ) inggih
punika kruna sane nyihnayang akehnyane wiadin gapokan (klompok) utawi akidik .
kruna wilangan puniki kapalih dados makudang palihan inggih punika :
1. Kruna
wilangan biasa : kruna wilangan sane
ngeninin indik angka
minakadi : sa, dua telu , dasa
msl
2. Kruna
wilangan undagan(tingkatan) : kruna
wilangan undagan / tingkat punika
Minakadi pertama, ping kalih, ring
bulan bali kabaos kasa\ \maarti kapartama
3. Kruna
wilangan pahan (pecahan)
Minakadi : tenga , apempatan, apah
teluan msl
Kruna
wilangan pahan wenten soroh inggih punika :
Ø Kruna
wilangan gebogan
Mekadi : telung benang , karo belah ,
domas , samas msl
Ø Kruna
wilangan pepasten
Makadi : biu aijas , jadma adiri , sampi aakit , kedis apacek msl
Ø Kruna
wilangan tan janten
Makadi:
Liu , begeh , ombek , bedik , msl
5. kruna
piteket / kruna wewastan : kruna sane ngewewehin ring pesengan wiadin adan
jadma / kruna sane nyihnayang gelar ,
pungkusan aran , manusa , buron
Minakadi : I , NI , Gede , Sang , Hyang ,
Luh , I meme , sang cangak , I Lutung msl.
6. Kruna Pangarep (kata depan ) inggih punika kruna sane nyihnayang genah
utawi dauh / kruna sane ngraketang kruna – kruna wiadin lengkare , biasane
karingin olih kruna aran lan kruna katerangan , kruna pangarep luire : Di , ka , ring , sig , uli , saking , msl.
7. kruna panyammbung inggih punika kruna sane keanggen
nyambungang makudang – kudang kruna miwah lengkare yening rerehang ring Bahasa Indonesia
kruna sambung punika minakadi dan , atau yening
ring basa bali minakadi : krana ,
yadiapin , wireh , sakewala msl
8. kruna peneges punika luire : ya , ja , sih ,
ke , te
9.
Kruna Pangentos inggih punika kruna sane keanggen ngentosin barang ,
satoyening rereh ring Bahasa Indonesia kruna pangentos punika nenten je sios
wantah kata ganti , kruna pangentos
punika makadi :
Ø Pangentos
jadma kapertama : iyang , tiang , I cang
Ø Pangentos
jadma kaping kalih : cai , ragane ,
Ø Pangentos
jadma kaping tiga : ia , ida , ipune , dane
10. Kruna panguuh wiadin kata seruinggih
punika kruna sane nyihnayang rasa manut kahanan sane kerasayang umpami : aduh ,
arah , beh , ah ,ih , peh , dur , dar msl.
11. kruna keterangan : kruna sane anggen
nyambungang makudang – kudang kruna miwah lengkare
Kruna
keterangan punika wenten makudang soroh minakadi :
Ø Keterangan
genah minakadi : pasar , paon , pasih ,
tukad msl.
Ø Keterangan
galah / waktu makadi : tengai , sandikala, puan , telun , ibi , semeng , tuni
,msl
2. WANGUN KRUNA Manut soroh ipun
1. Kruna Lingga(kata dasar) inggih
punika Kruna sane durung polih wewehan. Kruna lingga nganutin kecap/ wanda
kekepah dados :
a. Kruna
lingga akecap / awanda
Umpami : beh , bok , yeh , joh ron , juk , tuh msl
b. Kruna
lingga kalih kecap / kalih wanda
Umpami : buku , sate , tegeh , kuning
, tiuk , meja , msl
c. Kruna
lingga tigang kecap / tlung wanda
Umpami : sumaga, sumangka , celagi ,
sepeda msl
d. Kruna
lingga petang wanda / petang kecap
Umpami : kaliasem, kaliadrem ,
katibangbung. Katilampa msl
e. Kruna
lingga limang wanda / limang kecap
Umpami : katiwawalan , katimumulan ,
kalisasuan msl
2. kruna tiron inggih punika
krna sane sampun polih wewehan . wewehan sane ngwangun kruna tiron punika luire
: pangater , pangiring miwah seselan
Komentar
Posting Komentar