WANGUN KRUNA BASA BALI

WANGUN KRUNA BASA BALI
Ø  KRUNA : pupulan makudang – kudang suara / wianjana sane ngawetuang arti
Papalihan kruna kakepah dados duang (2) soroh inggih punika :

1. KRUNA BASA BALI NGANUTIN WEWANGSANNYANE |(kedudukannya)
      Manut ring wewangsannyane ipun kekepah dados solas (11|)  soroh inggih punika
1.      Kruna Aran (kata benda) inggih punika kruna sane midartayang indik barang , manusa miwah sato
Kruna aran kapalih dados kalih soroh inggih punika :
1.        Kruna aran skala : kruna aran sane sinah wiadin prasida katangkep antuk panca indra .      umpami : dampar , kancrik, potlot, jadma, taluh , batu tur sane siosan
2.        Kruna aran Niskala : kruna aran sane tan sinah utawi nenten prasida katangkep antuk panca indra. Umpami : pasaur , angina, bhatara, manah tur sane siosan
2.      Kruna  Kria (Kata Kerja) inggih punika kruna sane mapeteges nglaksanayang pakaryan utawi kruna sane nyihnayang karya , solah
Kruna kriya punika ring lengkare kekepah dados kekalih inggih punika
1. Kruna kria lumaksana (kata kerja aktif)
  Makadi : majalan , nulis , jumujug , ngandik miwah sane lianan
2. Kruna Kria linaksana (kata kerja pasif)
Makadi :  kakirim ,kandika , tanjunga , tumbege miwah sane lianan
3.      Kruna kahanan (kata sifat) inggih punika kruna sane nerangang indik cihna wiadin gapokan ciri kruna aran utawi kruna sane midartayang indik kruna aran , barang , manusa
Umpami : bagus , selem , jegeg , jemet , dawe , bocok ,  msl
4.      Kruna wilangan ( Kata Bilangan ) inggih punika kruna sane nyihnayang akehnyane wiadin gapokan (klompok) utawi akidik . kruna wilangan puniki kapalih dados makudang palihan inggih punika :
1.      Kruna wilangan biasa  : kruna wilangan sane ngeninin indik angka
 minakadi : sa, dua  telu , dasa  msl

2.      Kruna wilangan undagan(tingkatan)  : kruna wilangan undagan / tingkat punika
Minakadi pertama, ping kalih, ring bulan bali kabaos kasa\ \maarti kapartama

3.      Kruna wilangan pahan  (pecahan)
Minakadi : tenga , apempatan, apah teluan msl
Kruna wilangan pahan wenten soroh inggih punika :
Ø  Kruna wilangan gebogan
Mekadi : telung benang , karo belah , domas , samas msl
Ø  Kruna wilangan pepasten
Makadi :  biu aijas , jadma adiri ,  sampi aakit , kedis apacek  msl
Ø  Kruna wilangan tan janten
Makadi: Liu , begeh , ombek , bedik , msl
5.  kruna piteket / kruna wewastan : kruna sane ngewewehin ring pesengan wiadin adan jadma /    kruna sane nyihnayang gelar , pungkusan aran , manusa , buron
  Minakadi : I , NI , Gede , Sang , Hyang , Luh , I meme , sang cangak , I Lutung msl.

6. Kruna Pangarep (kata depan )  inggih punika kruna sane nyihnayang genah utawi dauh / kruna sane ngraketang kruna – kruna wiadin lengkare , biasane karingin olih kruna aran lan kruna katerangan , kruna pangarep luire :  Di , ka , ring , sig , uli , saking , msl.

7. kruna  panyammbung inggih punika kruna sane keanggen nyambungang makudang – kudang kruna miwah lengkare yening rerehang ring Bahasa Indonesia kruna sambung punika minakadi dan , atau yening ring basa bali minakadi : krana , yadiapin , wireh , sakewala msl
8.  kruna peneges punika luire : ya , ja , sih , ke , te
9.  Kruna Pangentos inggih punika kruna sane keanggen ngentosin barang , satoyening rereh ring Bahasa Indonesia kruna pangentos punika nenten je sios wantah kata ganti ,  kruna pangentos punika makadi :
Ø  Pangentos jadma kapertama : iyang , tiang , I cang
Ø  Pangentos jadma kaping kalih : cai , ragane ,
Ø  Pangentos jadma kaping tiga : ia , ida , ipune , dane
10. Kruna panguuh wiadin kata seruinggih punika kruna sane nyihnayang rasa manut kahanan sane kerasayang umpami : aduh , arah , beh , ah ,ih , peh , dur , dar msl.
11. kruna keterangan : kruna sane anggen nyambungang makudang – kudang kruna miwah lengkare
   Kruna keterangan punika wenten makudang soroh minakadi :
Ø  Keterangan genah minakadi : pasar , paon , pasih  , tukad msl.
Ø  Keterangan galah / waktu makadi : tengai , sandikala, puan , telun , ibi , semeng , tuni ,msl

2.  WANGUN KRUNA Manut soroh ipun
1. Kruna Lingga(kata dasar) inggih punika Kruna sane durung polih wewehan. Kruna lingga nganutin kecap/ wanda kekepah dados :
a.       Kruna lingga akecap / awanda
Umpami : beh , bok , yeh , joh  ron , juk , tuh msl
b.      Kruna lingga kalih kecap / kalih wanda
Umpami : buku , sate , tegeh , kuning , tiuk , meja , msl
c.       Kruna lingga tigang kecap / tlung wanda
Umpami : sumaga, sumangka , celagi , sepeda msl
d.      Kruna lingga petang wanda / petang kecap
Umpami : kaliasem, kaliadrem , katibangbung. Katilampa msl
e.       Kruna lingga limang wanda / limang kecap
Umpami : katiwawalan , katimumulan , kalisasuan msl
         2.   kruna tiron inggih punika krna sane sampun polih wewehan . wewehan sane ngwangun kruna tiron punika luire : pangater , pangiring miwah seselan   




Komentar

Postingan Populer